Architektura Bardzka – Wzgórze różańcowe

Pora letnia umożliwia zwiedzanie przeróżnych miejsc, ponieważ jesteśmy tutaj od miesiąca to skorzystaliśmy z wolnego czasu i przyjrzeliśmy się mieście, które słynie z cudów… tym razem architektonicznych. Naszym planem było obejrzeć kaplice różańcowe, które znajdowały się na wzgórzu.

Na północny-wschód od centrum miasta na niewysokiej Górze Różańcowej (380 m n.p.m.) znajduje się zespół 14 kaplic różańcowych. Organizatorem tego przedsięwzięcia budowlanego był ówczesny przełożony klasztoru Redemptorystów Ojciec Ksawery Franz. W 1903 r. wytyczono aleję o szerokości 5 m i długości 1740 m prowadzącą po zboczu góry, którą obsadzono lipami i klonami. Do prac budowlanych przystąpiono rok później i prowadzono je z przerwami do 1939 r. Efektem tej pracy było powstanie 13 kaplic, do zrealizowania programu ideowego zabrakło jeszcze 4. Niemal wszystkie posiadają formę modnego na początku XX wieku stylu w architekturze – historyzmu, nawiązującego do romanizmu, gotyku i baroku. W 1990 r. wybudowano nową, 14 kaplicę pod wezwaniem Ukoronowania Najświętszej Marii Panny. Do wybudowania pozostały kaplice:
– Nawiedzenia św. Elżbiety,
– Wniebowstąpienia Pana Jezusa,
– Wniebowzięcia NMP.

Tego dnia akurat była procesja, która kierowała się na Wzgórze Różańcowe i były otwarte wszystkie kapliczki, dlatego mieliśmy okazję zobaczyć co się uchowało wewnątrz budynków.

1. Wstępna (Kaplica Św. Alfonsa Liguori) – 1936r., Wstępna (Kaplica Św. Alfonsa Liguori)

Kaplica wstępna św. Alfonsa Liguori powstała w pierwszej połowie XX w. (poświęcona w 1939 roku) jako budowla nowoczesna, całkowicie pozbawiona elementów neostylowych.

Na strukturę murowanej, częściowo otynkowanej kaplicy składa się, założony na planie kwadratu, wysoki podest, w którego środkowej części wznosi się niewielka właściwa kapliczka. Nakrywający całość budowli strzelisty, namiotowy, blaszany dach, z mocno wypiętrzoną centralną częścią, posiada szerokie okapy, wsparte na czterech słupach, umieszczonych w narożnikach podestu.

Właściwa kapliczka mieści płytkie, otwarte pomieszczenie (niszę), zabezpieczone kratą. W nim umieszczono, wykonany z bejcowanego drewna, głęboki relief przedstawiający św. Alfonsa odmawiającego różaniec u stóp Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Kaplica wybudowana została przez Aloisa Petau i niejakiego Michalke z Barda według projektu Norberta Sandera z Barda. Rzeźbę do kaplicy wykonał dyrektor Szkoły Snycerstwa w Cieplicach Cyrillo dell’ Antonio.

Niestety nie mogliśmy obejrzeć wystroju, ponieważ w tym czasie odbywało się nabożeństwo i było bardzo dużo ludzi. Postanowiliśmy zobaczyć następne kapliczki, puki nikogo nie było.

2. Zwiastowania NMP – 1905r.,

Kaplica Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny powstała w latach 1904-1909 (poświęcona w 1905 roku) w stylu neoromańskim.

Budowla o zwartej, centralizującej bryle, założonej na planie krzyża, wzniesiona została z czerwonej cegły, z detalami architektonicznymi z czerwonego i jasnego kamienia oraz z ceramicznymi dekoracjami. Ramiona krzyża nakryte są dwuspadowymi dachami, krytymi dachówką. Dwa półkoliste zamknięte otwory drzwiowe z nadświetlami, umieszczone w sąsiadujących ze sobą szczytowych elewacjach, ujęte zostały w portale z archiwoltami o wykroju łuku pięciolistnego. Okna mają formę biforiów. We wnętrzu, nakrytym stopem kasetonowym, dekorowanym ceramicznymi płycinami z rozetami oraz ornamentalną polichromią, przestrzeń dłuższego ramienia krzyża tworzy rodzaj podwyższonej i odgrodzonej metalową balustradą sceny, na której zaaranżowana została scena Zwiastowania z postaciami klęczącej Maryi i anioła. Teatralność tego rozwiązania wzmocniło zastosowanie iluzjonistycznej, wyrzeźbionej z drewna kotary, oddzielającej przestrzeń „sceny” od części dostępnej dla pielgrzymów.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistera oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.

3. Nawiedzenia św. Elżbiety (planowana),

4. Narodzenia Pana Jezusa – 1909r.,

Kaplica Narodzenia Jezusa powstała w latach 1904-1909 (poświęcona w 1909 roku) w stylu barokowym.

Do głównej bryły murowanej, otynkowanej budowli, założonej na planie prostokąta, przylega płytki aneks: Mansardowy dach, przykryty dachówką, wieńczy blaszana sygnaturka. Na środku fasady, pod wybrzuszeniem gzymsu, znajduje się reliefowe przedstawienie anioła z napisem na banderoli: Gloria in excelsis Deo i gwiazdą betlejemską nad głową.

Wnętrze głównej części kaplicy nakryte jest kolebką, ozdobioną sześcioma malowanymi scenami, związanymi z narodzeniem Chrystusa. Wydzielony metalową balustradą aneks, wraz z fragmentem nawy, przekształcony został w wyobrażenie betlejemskiej stajenki, o kamiennych ścianach i dachu krytym strzechą, z grupą rzeźbiarską przedstawiającą scenę Narodzenia Jezusa. Nad dachem stajenki zawieszono przedstawienia dwóch aniołów trzymających banderolę z napisem Gloria in excelsis Deo.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistera oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.


5. Ofiarowania Pana Jezusa – 1939r.,

Kaplica Ofiarowania Jezusa w Świątyni powstała w pierwszej połowie XX w. (poświęcona w 1939 roku) w stylu uproszczonego neobaroku i neorenesansu.

Regularną bryłę murowanej, otynkowanej budowli, założonej na planie ośmioboku, nakrywa dach namiotowy z czerwonej blachy. Detale architektoniczne wykonano z jasnego kamienia. Elewacje opniają arkady, wsparte na półkolumnach.

W skromnym wnętrzu, krytym sufitem, na cokole przy jednej ze ścian, w strefie wydzielonej drewnianą balustradą, ustawiono drewnianą grupę rzeźbiarską, ukazującą klęczącą Maryję, ofiarującą Dzieciątko Jezus kapłanowi.

Kaplica jest dziełem budowniczego Wittiga z Barda oraz kłodzkiego rzeźbiarza Franza Wagnera.

6. Odnalezienia Pana Jezusa – 1906r.,

Kaplica Znalezienia Jezusa w Świątyni powstała w latach 1904-1909 (poświęcona w 1906 roku) w stylu nawiązującym do form mauretańskich.

Budowla wymurowana została z kolorowej cegły, także glazurowanej, z wielobarwnymi ceramicznymi detalami oraz fragmentami elewacji tynkowanymi, o dachach i hełmach krytych blachą. Kaplica posiada szeroką dwu wieżową fasadę, dominującą nad niewielką, założoną na planie prostokąta nawą, do której na osi dostawiono półkolistą absydę. Wieże fasady zwieńczone są fantazyjnym krenelażem i hełmami w formie kopułek.

Wnętrze kaplicy dekoruje bogata ornamentalna polichromia o niefiguralnym charakterze. Na ścianach absydy widnieją malowane hebrajskie cytaty biblijne. Wnętrze zostało podzielone w poprzek przez dwie kolumny o roślinnych kapitelach, które dźwigają półkoliste zamknięte arkady. W przestrzeni za kolumnami, zaaranżowana została rozbudowana scena ukazująca Jezusa wśród uczonych w piśmie, dwóch żydowskich mędrców oraz Maryję z Józefem.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistera oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.

7. Modlitwy w Ogrójcu (Krwawego Potu Chrystusa) – 1925r.,

Kaplica Modlitwy w Ogrójcu powstała w pierwszej połowie XX w. (poświęcona w 1925 roku) w stylu neoromańskim.

Budowla wykonana została z nieregularnych ciosów kamiennych na planie prostokąta. Dwu spadzisty dach pokrywa dachówka. Detale architektoniczne wykonano z jasnego kamienia. Jeden z półkoliście zamkniętych otworów drzwiowych umieszczony został we frontowej elewacji szczytowej, drugi – w elewacji bocznej. Elewację frontową wzbogaca, znajdujący się na osi portalu, oculus. W elewacjach bocznych umieszczono okna o wykroju półkolistym.

Wnętrze, kryte sklepieniem kolebkowym, posiada odgrodzone metalową balustradą zamknięcie w formie niszy, w której zaaranżowano scenę Modlitwy w Ogrójcu. Rzeźbione figury Jezusa i anioła z kielichem umieszczone zostały na tle malowanego oraz częściowo wyrobionego w tynku przedstawienia Ogrodu Oliwnego z fragmentem Jerozolimy.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: budowniczego Teuschera z Kłodzka, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistra oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.

8. Biczowania Pana Jezusa– 1909r.,

Kaplica biczowania powstała w latach 1904 – 1909 (poświęcona w 1909 roku) w stylu neobarokowym.
Murowana, otynkowana budowla, założona na centralnym planie ośmioboku, przykryta została ośmiopołaciowym dachem namiotowym, z szeroką latarnią, zwieńczoną kopułką. Ścianki latarni prześwietlono owalnymi oculusami. Dekorację elewacji, wykonaną w czerwonym tynku, uzupełnia fryz z kartuszami i przedstawieniami Męki oraz monogramem IHS.

Wnętrze kaplicy sklepione jest kopułą z szeroką latarnią. Bogata dekoracja malarska kopuły obejmuje m.in. 8 scen pasyjnych umieszczonych w czaszy oraz przedstawienia uskrzydlonych główek anielskich w latarni. W niewielkiej przestrzeni wydzielonej metalową balustradą, ustawiono na cokole grupę rzeźbiarską ukazującą Biczowanie.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistra oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.

9. Cierniem Ukoronowania – 1930r.,

Kaplica Cierniem Koronowania powstała w pierwszej połowie XX w. (poświęcona w 1930 roku) w stylu nawiązującym do średniowiecznego romańskiego zamku.

Kaplica, murowana z nieregularnych ciosów kamiennych, złożona jest z cylindrycznej wysokiej baszty i dostawionych do niej symetrycznie dwóch niższych aneksów wejściowych, połączonych ze sobą w tylnej części kaplicy. Mury kaplicy zwieńczone są krenelażem i prześwietlone nielicznymi, nieregularnie rozmieszczonymi oknami.

W surowym wnętrzu baszty, sklepionym spłaszczonym kopułą, w części wydzielonej metalową balustradą ustawiono na cokole ekspresyjne przedstawienie Chrystusa Cierniem Koronowanego.

Kaplica jest dziełem budowniczego Aloisa Petau z Barda oraz wrocławskiego rzeźbiarza Brunona Tschötschela.

Ta kapliczka zrobiła na Nas największe wrażenie, ponieważ zewnątrz wyglądała inaczej niż w środku. Myśleliśmy że może da się wejść na wieżyczkę, ale ku naszemu zdziwieniu, nie było takiej możliwości. Zamiast tego pokazało się sklepienie w kształcie kopuły. Dźwięki jakie z nas wydobywały się zostały dwa razy bardziej wzmocnione i można było cicho śpiewać a i tak głoś się niósł. Dużo elementów ozdobnych się nie zachowało, ale dla Nas najbardziej istotne było sklepienie, które zostało ukryte pod zamkową wieżyczką.

10. Niesienia Krzyża – 1905r.,

Kaplica Dźwigania Krzyża powstała w latach 1904 – 1909 (poświęcona w 1905 roku) w stylu neoromańskim.

Kaplicę, na planie prostokąta z treflowym zamknięciem, wzniesiono z żółtej cegły, z niewielkim dodatkiem cegły glazurowanej, detalami architektonicznymi z czerwonego kamienia oraz z ceramicznymi dekoracjami i dachem krytym czerwoną dachówką. Budowlę dekorują rzędy półkoliście zamkniętych arkadek i okien. Dwa półkoliście zamknięte otwory drzwiowe, ujęte w kolumnowe portale, umieszczone zostały na jednej osi, w elewacjach bocznych.

Wnętrze kaplicy, w centralnej części kryte stopem, dekorowane jest ceramicznymi płycinami z rozetami oraz ornamentalną polichromią.

W absydach umieszczone zostały trzy grupy rzeźbiarskie, przedstawiające: Piłata umywającego ręce, Matkę Boską z Marią Magdaleną i św. Janem oraz – w centralnej absydzie – Chrystusa biorącego krzyż na ramiona.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistra oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.


11. Ukrzyżowania – 1933r.,

Kaplica Ukrzyżowania to wolnostojąca grupa rzeźbiarska, z pierwszej połowy XX w. (poświęcona w 1933 roku).

Tworzące kompozycję postaci Chrystusa na krzyżu, Maryi, św. Jana i św. Marii Magdaleny oraz dwóch ukrzyżowanych łotrów usadowiono na murowanym podwyższeniu. Pierwotnie, gdy góra różańcowa nie była zalesiona, przypominała jerozolimską Golgotę z górującymi nad krajobrazem trzema krzyżami.

Przedstawienie Ukrzyżowania odznacza się naturalistycznym ujęciem nagich postaci Jezusa i łotrów. Uwagę zwracają zwłaszcza muskularne, pełne energii figury łotrów, decydujące o ekspresyjnym charakterze przedstawienia.

Grupa rzeźbiarska jest dziełem Richarda Hegemanna, rzeźbiarza z Berlina, brata ówczesnego przełożonego bardzkiego klasztoru – Heinricha Hegemanna. Przy jej ustawieniu pracował budowniczy Wittig z Barda.


12. Zmartwychwstania – 1906r.,

Kaplica Zmartwychwstania Jezusa powstała w latach 1904-1909 (poświęcona w 1906 roku) w stylu neogotyckim.

Wybudowana została z czerwonej cegły, z ceramicznymi i kamiennymi detalami architektonicznymi oraz otynkowanymi fragmentami elewacji; kryta dachówką, częściowo wymienioną na blachę. Charakterystyczna ośmioboczna, szeroka wieża, zwieńczona jest ażurowym maswerkowym hełmem z ceramicznych kształtek, z ustawioną na szczycie kamienną figurą anioła dmiącego w trąbę.

Kapitele kolumn oraz liczne wsporniki z dekoracją roślinną składają się na bogaty zespół kamieniarki wnętrza. Partię sklepień dekoruje ornamentalna polichromia o floralnych motywach. W wydzielonej części wnętrza zaaranżowana została scena Zmartwychwstania: w absydzie, której ściany, wyłożone sztucznymi kamieniami, imitują skalisty grób, umieszczono figurę Chrystusa unoszącego się na chmurze oraz dwie postaci aniołów, a po bokach – grupy żołnierzy i niewiast przy grobie.

Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistera oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.


13. Wniebowstąpienia Pana Jezusa (planowana),

14. Zesłania Ducha Świętego – 1913r.,

Kaplica zesłania Ducha Świętego powstała na początku XX w. z inicjatywy o. Schwetera (poświęcona w 1913 roku). Styl budowli nawiązuje do historyzujących form neoromańskich, połączonych z elementami modernistycznymi.

Kaplica wzniesiona została z czerwonej cegły, z detalami architektonicznymi z jasnego kamienia; kryta dachówką.

Wnętrze, przesklepione częściowo spłaszczoną kopułą, posiada bogatą dekorację malarską o ornamentalnym i figuralnym charakterze, na którą składają się m.in. sceny kazania św. Piotra w dniu Zesłania Ducha Świętego i mowa św. Pawła na Aeropagu w Atenach, wymalowane na półkolistych szczytowych polach nad apsydą i przedsionkiem. W wyodrębnionej, podwyższonej przestrzeni apsydy, dodatkowo odgrodzonej metalową balustradą, zaaranżowana została, jak w teatrze, rozbudowana scena Zesłania Ducha Świętego, z centralnie usytuowaną figurą Maryi i symetrycznie ustawionymi postaciami 12 Apostołów.Kaplica została wykonana przez budowniczego Josepha Haukego z Wrocławia. Wystrój i wyposażenie wnętrza są dziełem rzeźbiarza Johannesa Baumeistra z Wrocławia i malarza Richarda Richtera z Kłodzka.


15. Ukoronowania Najświętszej Marii Panny – 1990r.,

Kaplica Ukoronowania Najświętszej Maryi Panny to współczesna budowla, powstała w 1989 roku jako ostatnia z istniejących obecnie kaplic Wzgórza Różańcowego.

Murowaną, otynkowaną krytą blachą kaplicę założoną na centralnym, sześciobocznym planie, wieńczy strzelisty hełm, opięty z zewnątrz dekoracją ze stylizowanych lilli heraldycznych, które tworzą – w nawiązaniu do wezwania kaplicy – rodzaj korony. W dwóch ścianach kaplicy umieszczono półkoliste zamknięte otwory drzwiowe, natomiast w ścianie rozdzielającej wejścia i w ścianach je flankujących znalazły się trzy dużych rozmiarów okrągłe okna.

W skromnym wnętrzu, zwieńczonym odkrytą więźbą hełmu, usytuowano u jednej ze ścian kompozycję rzeźbiarską, wykonaną w surowym drewnie, która składa się z ustawionej na cokole figury Maryi oraz dwóch zawieszonych na ścianie figurek aniołów trzymających koronę. Kaplica została wykonana według projektu architektonicznego Ryszarda Maraka z Wrocławia. Rzeźba jest dziełem Jana Giejsona z Barda.
16. Dusz Czyśćcowych – 1906r.

Kaplica końcowa – Dusz Czyśćcowych powstała w latach 1904-1909 (poświęcona w 1906 roku) w stylu neoromańskim.

Budowlę z czerwonej cegły, z dodatkiem żółtej i zielonej cegły, glazurowanej, dekorują ceramiczne płytki oraz detale architektoniczne z czerwonego i jasnego kamienia; kryty dachówką, zwieńczony jest blaszaną sygnaturką. Elewacje kaplicy urozmaicone są oknami w kształcie biforiów, niszami w kształcie triforiów, rzędem półkoliście zamkniętych okien i arkadek oraz fryzem z ceramicznych płytek z motywami roślinnymi.

Sklepienia i pilastry we wnętrzu pokrywa bogata malarska o motywach ornamentalnych i figuralnych. Jeden z aneksów, oddzielony metalową balustradą, pełni rolę „prezbiterium”, w którym znajduje się przylegający do ściany drewniany ołtarz, bogato zdobiony metalowymi ornamentami. Znajduje się w nim płaskorzeźba przedstawiająca Czyściec z tronującym powyżej Chrystusem, któremu towarzyszą Maryja i anioł. Kaplica jest dziełem zespołu artystów: śląskiego architekta Ludwiga Schneidera, wrocławskiego rzeźbiarza Johannesa Baumeistera oraz malarza Richarda Richtera z Kłodzka.

Pod koniec podziwialiśmy piękne widoki na Górę Bardzką, Bardo i otaczającą przyrodę. Architektura była bardzo urozmaicona, karzą posiadała swój styl, ale niestety dużo wewnątrz tych kapliczek się nie zachowało. Słyszeliśmy że mają być wykonywane prace remontowe, wtedy okaże się co było wcześniej.

Źródło: Kaplice Różańcowe, Kaplice – tekst i zdjęcia, Zdjęcie Kapliczki nr 1.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *